Mondelinge geschiedenis

In de hoofden van mensen zitten heel veel verhalen. Verhalen over bepaalde figuren, gebeurtenissen, fenomenen, het leven van alledag… Deze verhalen zitten boordevol informatie en maken ons cultureel erfgoed levendig.

De techniek van de mondelinge geschiedenis wil deze verhalen optekenen. Maar mondelinge geschiedenis is niet enkel de afname van een interview. Het vraagt een goede voorbereiding en nazorg. Hier vind je hoe je best aan mondeling geschiedenisproject begint.


Voorbereiding

Begin bij een probleemstelling. Bepaal wat je te weten wil komen en baken je onderwerp voldoende af. Via via kom je vaak snel te weten wie nog iets interessants kan vertellen over je thema. Contacteer deze persoon vooraf en informeer hem/haar over je project. Vooraleer je verdere stappen onderneemt kan je je best zelf ook verdiepen in het onderwerp, via krantenknipsels, publicaties of andere bronnen.

Vooraleer je echt aan je interview begint stel je best een aantal documenten op:

Themalijst: hierin noteer je welke thema’s aan bod moeten komen. De thema’s bepaal je na je inleeswerk. De volgorde waarin je de thema’s behandelt speelt geen rol.

Vragenlijst: uit je themalijst vloeit je vragenlijst. Per thema kan je een aantal vragen opmaken. Laat het gesprek zo spontaan mogelijk verlopen. Het is niet de bedoeling dat je vraag per vraag van je lijstje afgaat. De vragenlijst kan dienen als het gesprek even vast zit.

Identificatiefiche: op deze fiche noteer je persoonlijke gegevens van de verteller: geboorteplaats, geboortedatum, beroep… Andere onderzoekers kunnen zich zo een beeld vormen van de getuige.

Contract: hierin leg je een aantal afspraken vast: wat gebeurt er met het interview, wil de getuige sommige passages niet openbaar maken, mag het interview verder verwerkt worden?

Documentatie: foto’s, krantenknipsels, artikels over het thema kunnen de getuige helpen om het geheugen op te frissen. Je kan ze dus gerust meenemen bij het interview of vragen dat de geïnterviewde documentatiemateriaal boven haalt.

Ten slotte zorg je ook voor kwalitatief opnameapparatuur zoals een digitale recorder of een camera. Een externe microfoon verhoogt de geluidskwaliteit. Besteed ook de nodige aandacht aan het bestandsformaat. Als je het audiofragment wil bewaren op lange termijn krijgen bepaalde bestandsformaten (bv. .wav) de voorkeur op andere.

♦ TIP! Via de uitleendienst van de erfgoedcel kan je apparatuur huren. We leggen je stap voor stap uit hoe je ermaa aan de slag gaat.

♦ TIP! Het pakket ‘Van Horen Zeggen’ is een praktische handleiding over mondelinge geschiedenis. Het bevat een handboekje en een dvd. Je vindt het ook in de uitleendienst.

♦ TIP! Faro vzw publiceerde op de website een interessant dossier over mondelinge geschiedenis. Hier vind je ook modeldocumenten en praktijkvoorbeelden.


Gesprek

Het gesprek zelf vindt best plaats bij de getuige thuis in een rustige omgeving. Vermijd omgevingslawaai (gsm!) en de aanwezigheid van andere personen. Die kunnen het gesprek storen of onderbreken. Test even je opnameappartuur en plaats die discreet op.

Er bestaat geen pasklaar draaiboek voor de verloop van het gesprek. Veel hangt af van de stemming van de getuige en de manier waarop de interviewer op de situatie inspeelt. Toch een paar tips:

• Noteer zelf zo weinig mogelijk tijdens het gesprek, je neemt het gesprek immers op. Het is wel handig om namen of woorden waarvan je de spelling niet zeker weet te noteren. Dat kan je dan achteraf nog vragen
• Gebruik zelf zo veel mogelijk non-verbale taal.  Stopwoordjes van jouw kant storen de opname
• Stel korte en heldere vragen en vermijd ja/nee vragen
• Pas je taalgebruik aan de getuige aan en vermijd vaktermen
• De getuige is de belangrijkste persoon, vermijd dat je zelf te veel aan het woord bent
• Probeer de geïnterviewd bij de essentie te houden en onderbreek irrelevante uitwijdingen
• Sluit je gesprek af met een bedanking en een losse babbel. Zorg ervoor dat alle documenten zijn ingevuld en eventuele onduidelijkheden verklaard.


Verwerking

Het gesprek zit erop! Maar ook daarna besteed je best wat tijd aan de verwerking van je interview.

Bewaar de audio-opname op je pc en maak een kopie op usb of externe harde schijf. Sla ook de documenten goed op, door ze gescand op pc te bewaren én op papier. Idealiter bewaar je de audio-opname en alle bijhorende documenten samen in één mapje.

Na het interview zelf ga je best over tot een transcriptie. Dit is een tijdrovend en minder leuk werkje maar iets opzoeken in een geschreven tekst gaat pakken sneller dan het beluisteren van een opname. Non-verbale info noteer je ook in je transcriptie tussen ronde haakjes. Er bestaat ondertussen al heel wat gratis software om je interview te transcriberen. Een daarvan is Express Scripe, waarvan je hier een handleiding vindt.

Om van een interview een echte mondelinge bron te maken, stel je ook een bandinhoudsfiche op. Hierin vind je snel terug welke onderwerpen tijdens het interview aan bod kwamen. Per thema duid je de tijdsaanduiding van de opname aan, zodat je een overzicht krijgt van welke thema’s waar besproken zijn. Zo hoef je niet de volledige opname te beluisteren als je op zoek bent naar informatie over bepaalde thema’s.

De transcriptie en bandinhoudsfiche zijn tijdrovend en lijken op het eerste gezicht niet erg nuttig voor jouw project. Om van interviews echte mondelinge bronnen te maken zijn ze wel onontbeerlijk. Later krijgen andere onderzoekers via deze documenten namelijk heel snel een zicht op de inhoud van het interview.


Ontsluiting

Nu je mondelinge bron aangemaakt is kan je verder met de ontsluiting ervan in een tentoonstelling, publicatie, website… Online vind je waarschijnlijk veel inspirerende voorbeelden.

Voor meer advies: contacteer de erfgoedcel!